Η ρεαλιστική ουτοπία του συμμετοχικού προϋπολογισμού

του  Όμηρου Ταχμαζίδη

Η πολιτική του 24χρονου συντηρητικού καθεστώτος στο δήμο Θεσσαλονίκης, χαρακτηρίζονταν από ιδεοληπτικές εμμονές, φοβικό επαρχιωτισμό, μικροαστική αλαζονεία, πολιτικοκοινωνικό  αυταρχισμό, καθηλωτική εσωστρέφεια. Έτσι με την όξυνση του φαινομένου της “παγκοσμιοποίησης” ήλθε ως φυσικό φαινόμενο η διεθνής περιθωριοποίηση της Θεσσαλονίκης.  Σήμερα απαιτούνται άλματα για να μπορέσουμε στο μέλλον να ανταγωνιστούμε ευρωπαϊκές  πόλεις, όπως το Σαράγιεβο!

Στις πιέσεις της διεθνοποιούμενης οικονομίας και με δεδομένο το σύνθετο χαρακτήρα και την πολυπλοκότητα  των σύγχρονων κοινωνιών η  αποτελεσματική απόκριση στις προκλήσεις της “παγκοσμιοποίησης” διασφαλίζεται – μεταξύ άλλων –  και με τη διεύρυνση της δημοκρατικής λειτουργίας σε τοπικό επίπεδο.

Οι ενστάσεις και η καχυποψία απέναντι στο ενδεχόμενο διεύρυνσης της δημοκρατίας σε επίπεδο  τοπικής αυτοδιοίκησης από τους θιασώτες αυταρχικών πατερναλιστικών υποδειγμάτων λειτουργίας, αλλά και  από τους υποστηρικτές διαφόρων σύγχρονων υποδειγμάτων ιδιωτικοποίησης – π.χ.  cross border leasing – είναι δεδομένη΄ σήμερα, όμως, τα διάφορα ιδιωτικά εγχειρήματα χρηματοδότησης των λειτουργιών της τοπικής αυτοδιοίκησης αμφισβητούνται σφόδρα, θεωρούνται ότι ενέχουν πολύ υψηλό δείκτη οικονομικής διακινδύνευσης και γι΄ αυτό  αποκαλούνται ενδεικτικά   ως “αυτοδιοικητικά εργαλεία χρηματοδότησης με προγραμματισμένη καταβαράθρωση”.

Πέρα από τον αυταρχικό πατερναλισμό των παλαιο-συντηρητικών  και τις διάφορες “ανατρεπτικές” προτάσεις ιδιωτικοποίησης, κερδίζουν έδαφος σε παγκόσμια κλίμακα και αρχίζουν να καθορίζουν την εικόνα της Τοπικής  Αυτοδιοίκησης διάφορες μορφές “συμμετοχικού προϋπολογισμού” ή αλλιώς “προϋπολογισμού των πολιτών”.

Ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 στο Porto Alegre της Βραζιλίας εμφανίστηκαν τα πρώτα σπέρματα μιας δημοκρατικής συγκρότησης του δημοτικού προϋπολογισμού. Η συγκεκριμένη πόλη θεωρείται σήμερα ως ένα από τα πιο “άρτια υποδείγματα διοίκησης” με βάση τη συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες διαμόρφωσης του οικονομικού προϋπολογισμού.

Το υπόδειγμα του Porto Alegre χαρακτηρίζεται από τρία στοιχεία, τα οποία είναι αλληλένδετα μεταξύ τους, τη Δημοκρατία της Βάσης (συνεδριάσεις των πολιτών στις γειτονιές και τις κοινότητες του Δήμου), την κοινωνική δικαιοσύνη (εδώ το κλειδί βρίσκεται στη διανομή των πόρων μέσω της χρηματοδότησης των κοινοτήτων και του τομέα υποδομών) και τον  δημοκρατικό έλεγχο (τον οποίο ασκούν, φυσικά, το δημοτικό συμβούλιο και οι πολίτες). Το συγκεκριμένο υπόδειγμα συμμετοχικού προϋπολογισμού υπερέβη σύντομα τα σύνορα της Βραζιλίας, εφαρμόσθηκε σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής και εφαρμόζεται σήμερα και σε βορειοαμερικανικές μεγαλουπόλεις, όπως το Τορόντο του Καναδά.

Στη συνέχεια την τροχιά “από το Porto Alegre προς την Ευρώπη” – σύμφωνα με τον τίτλο ενός βιβλίου, (“Von Porto Alegre nach Europa”) –  ακολούθησε η εφαρμογή διαφόρων μορφών του συμμετοχικού προϋπολογισμού σε “κοινότητες” ευρωπαϊκών μητροπόλεων, όπως το Λονδίνο, το Παρίσι, η Ρώμη και το Βερολίνο.  Σήμερα πάνω από 200 πόλεις της Ευρώπης ακολουθούν πρακτικές του “συμμετοχικού προϋπολογισμού” και ο αριθμός τους αυξάνεται χρόνο με το χρόνο. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του νέου υποδείγματος είναι ότι  βρήκε θετική ανταπόκριση σε χώρες με πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Σουηδία, η Νορβηγία, η Αλβανία [sic!] και η Βοσνία [sic!]. Η κατάσταση έχει οδηγήσει τους πολιτικούς επιστήμονες να αναρωτιούνται για το αν ο  “συμμετοχικός προϋπολογισμός στην Ευρώπη”, ο οποίος κινείται ανάμεσα στη “συμμετοχική δημοκρατία, τον εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών και την κοινωνική δικαιοσύνη”,   είναι “μια ρεαλιστική ουτοπία”.

Το άλλο υπόδειγμα “συμμετοχικού προϋπολογισμού” προέρχεται από  το Christchurch της Νέας Ζηλανδίας, το οποίο εστιάζει την πρακτική του στον εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών του δήμου και απαντάται κυρίως σε χώρες της Βόρειας Ευρώπης. Η διοίκηση του δήμου και η κεντρική εξουσία υπολογίζουν στην ανταλλαγή απόψεων και ιδεών με τους πολίτες για τη λειτουργία της “τοπικής δημοκρατίας στους καιρούς της παγκοσμιοποίησης” στο πλαίσιο μιας “κοινότητας αλληλεγγύης”.

Η διαδικασία του “συμμετοχικού  προϋπολογισμού” ακολουθεί μια κυκλική πορεία σε τρεις φάσεις. Η πρώτη αφορά την πληροφόρηση των πολιτών, η δεύτερη τη συζήτηση περί των θεμάτων και των οικονομικών δυνατοτήτων του προϋπολογισμού και η τρίτη αφορά τον απολογισμό της διοίκησης του δήμου απέναντι στους πολίτες. Το υπόδειγμα εμφορείται από την ιδέα μιας πρακτικής “από τον πολίτη στην κοινότητα αλληλεγγύης”.

Στη χώρα μας  ο “συμμετοχικός προϋπολογισμός”  είναι μια ελπιδοφόρα απόκριση απέναντι στις επιπτώσεις της  σημερινής γενικότερης αποδιάρθρωσης του οικονομικού και κοινωνικού περιβάλλοντος και  στην κρίση  εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ο “προϋπολογισμός των πολιτών” είναι η απάντηση και για το αδιέξοδο της Θεσσαλονίκης. Η δημοτική αρχή οφείλει να συμβάλλει με τη λειτουργία και τις πρωτοβουλίες  της στη δημιουργία του κατάλληλου περιβάλλοντος,  ώστε ο επόμενος οικονομικός προϋπολογισμός να φέρει τη σφραγίδα της συμβολής όσο το δυνατόν περισσοτέρων πολιτών της πόλης. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο χρειάζονται διαδικασίες προβούλευσης καθ΄ όλη τη διάρκεια του έτους για καίρια ζητήματα, εμπλοκή και συμμετοχή των πολιτών σε διάφορους τομείς αποφάσεων και λειτουργίας, διαρκείς επιμόρφωση των πολιτών μέσα από νέους θεσμούς, επιμόρφωση του ληθαργούντος προσωπικού του Δήμου, ενημέρωση και ενεργοποίηση των κοινοτήτων κλπ.

Οι πολίτες της Θεσσαλονίκης δικαιούνται να μετέχουν στη διαμόρφωση  των συνθηκών ζωής τους.  Η δημοτική αρχή έχει την ιστορική ευθύνη να ανοίξει το δρόμο για μια νέου τύπου διακυβέρνηση, να μετατρέψει την πόλη σε μια “κοινότητα αλληλεγγύης”.

Από την άλλη οι πολίτες θα πρέπει να αντιληφθούν ότι η διοίκηση της πόλης είναι και δική τους υπόθεση. Η δημοκρατία δε λειτουργεί με απαθείς και ανενεργούς πολίτες. Μια διαπίστωση η οποία τη συνοδεύει από τα πρώτα νηπιακά της βήματα στην ελληνική αρχαιότητα.

Όμηρος Ταχμαζίδης

Αυτοαπασχολούμενος Δημοσιογράφος

MAGISTER ARTIUM Φιλοσοφίας- Ιστορίας

Τηλ. 6934-377360

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s