Κάποτε η Θεσσαλονίκη ήταν γεμάτη αηδόνια…

ΡΕΜΑΤΑ – ΤΑ ΧΑΜΕΝΑ ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Pressinaction.gr                            

της Βιβιάννας Α. Μεταλληνού | 13 Ιουνίου 2011

Πράγμα φυσικό, αφού ο τόπος ήταν γεμάτος ρέοντα ύδατα, τον ήχο των οποίων συναγωνίζεται σε ομορφιά, μέσα στην ησυχία της νύχτας, το μικρόσωμο μελωδικό πουλάκι! Ελάχιστα τοπία νερού σώζονται σήμερα, σε μικρές κρυφές γωνιές στην πόλη, τόσο πιεσμένα και εύθραυστα, που πρέπει να κρατάμε ακόμα και την αναπνοή μας όταν τα πλησιάζουμε για να διατηρηθούν ζωντανά. Η συζήτηση του μεγάλου θέματος των ρεμάτων της πόλης είναι εξαιρετικής σημασίας στις συνθήκες της κλιματικής αλλαγής και της περιβαλλοντικής υποβάθμισης των πόλεων. Είναι συζήτηση για τη συνειδητοποίηση των χαμένων τοπίων της πόλης, των ήχων της που σώπασαν, της παρουσίας ενός άλλου χρόνου στις γειτονιές και την καθημερινή ζωή των κατοίκων .

«Ξεκινούσε από τα νταμάρια της Δόξας, από όπου μάζευε τα απόνερα του Σέιχ Σου. Περνούσε κάτω από την οδό Νοσοκομείων και κατηφόριζε προς τη Λεωφόρο Στρατού, έχοντας δεξιά τους στρατώνες του 50ου συντάγματος και αριστερά παλιά τουρκόσπιτα με αυλές.  Πριν τη λεωφόρο στένευε για να περάσει κάτω από τη θολωτή γέφυρα. Μετά, αφού έκανε ένα ζιγκ ζακ, τραβούσε κατευθείαν για τη θάλασσα αφήνοντας πίσω τις αλάνες της παλιάς έκθεσης από τη μια και από την άλλη νεώτερα σπίτια, πολλά νεοκλασικά. Κιsla Deresi -της βοσκής- τον ανέφεραν οι γραφές. Χείμαρρο Λύτρα ή Στρατηγείου τον σημείωναν οι χάρτες. Στη γειτονιά όλοι τον έλεγαν λάκκο».

Απόσπασμα από το βιβλίο του Ντ Παπασπύρου «Ο Λάκκος», που όταν το διάβασα ήταν σαν να το ήξερα απ΄ έξω. Το σπίτι μας ήταν γωνία Αιμιλίου Ριάδη & Βασιλέως Γεωργίου στη Θεσσαλονίκη, ένα δρόμο πάνω από τη θάλασσα. Το χειμώνα στο δωμάτιο προς τη Ριάδη ο τοίχος έβγαζε κρύο αέρα που μπορούσες να τον αισθανθείς στο πρόσωπο όταν ξάπλωνες για ύπνο. Ο λάκκος, τι κι αν είχε σκεπασθεί, ήταν εκεί, παρών, στον αέρινο δρόμο του, να κατεβαίνει από τα νταμάρια της Δόξας στη θάλασσα. Αυτή είναι πρωταρχικά σήμερα η μεγάλη σημασία των ρεμάτων για τη Θεσσαλονίκη. Αποτελούν φυσικούς αγωγούς κλιματισμού στην προσπάθεια περιορισμού του φαινομένου θερμικής νησίδας που ταλανίζει τις πόλεις. Διασχίζοντας τα καλοκαιρινά βράδια με το ποδήλατο τη λεωφόρο Μ. Αλεξάνδρου στο πάρκο της ΧΑΝΘ είναι αισθητή η ξαφνική πτώση της θερμοκρασίας έως και 4 βαθμούς από το αεράκι του παλιού ρέματος της έκθεσης που έχει παραμείνει κι αυτό μόνο ψηλά στον αέρα.

Ιστορικό λάθος

Το κάλυμμα των ρεμάτων στις πόλεις ήταν ένα ιστορικό λάθος που δεν μπορεί να επανορθωθεί με την ίδια λογική. Πρέπει να διατυπωθεί μια νέα οπτική η οποία να έχει στο κέντρο της τη δυναμική σημασία των ρεμάτων στη συνολική λειτουργία του άστεως και με αφετηρία αυτή, να επανεκτιμήσουμε την παρουσία τους στην πόλη.

Ψάχνοντας για βιβλιογραφία στις εκδηλώσεις που έχουν γίνει εδώ και 30 χρόνια για τα ρέματα στη Θεσσαλονίκη, είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι όλες γίνονται  χειμώνα καιρό! Τότε ο κόσμος έχει πρόβλημα με τα ρέματα, τότε είναι η εποχή για να συζητηθεί το θέμα. Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι στη δεκαετία του ενενήντα οι εκδηλώσεις περιείχαν τη λέξη ρέμα στους τίτλους τους, ενώ από το 2000 και μετά ξεκινά η… αντιπλημμυρική προστασία -το ρέμα είναι συνώνυμο του προβλήματος που δημιουργεί και του τρόπου της αντιμετώπισής του.

Παράλληλα όμως, τα ρέματα εμφανίζονται όλο και περισσότερο σε εκδόσεις ιστοριογραφίας της πόλης με τη μορφή δοκιμίων, πεζών, ιστορικών αφηγήσεων και δημοσιεύσεων στον τύπο, περιλαμβάνοντας μια εξαιρετικά σημαντική καταγραφή των τόπων και της ιστορίας τους.

Δύο από τα πολυτιμότερα αγαθά του 21ου αιώνα θα είναι το νερό και ο ελεύθερος χρόνος. Ο τρόπος που διαχειριζόμαστε και τα δύο προκαλεί ανησυχίες για το μέλλον: το φυσικό δίκτυο ύδρευσης και απορροής των υδάτων των πόλεων έχει καταστραφεί. Αφού «στράγγιξαν» τις λιγοστές φυσικές πηγές τους, οι μητροπολιτικές περιοχές βορρά και νότου καταναλώνουν αλόγιστα τα φυσικά αποθέματα υδάτων  γειτονικών τους  περιοχών. Το βρόχινο νερό, αντί να χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες της πόλης και να αναδειχθεί μέσα από τις διαμορφώσεις του δημόσιου χώρου, αντιμετωπίζεται μόνο ως αίτιο πρόκλησης φυσικών καταστροφών. Το τοπίο της Θεσσαλονίκης δεν είναι αυτό που ήταν πριν από χρόνια. Οι απαιτήσεις της πόλης έχουν αλλάξει. Το ίδιο όμως και οι δυνατότητες της τεχνολογίας. Τα υφιστάμενα δίκτυα αποχέτευσης βασίζονται σε τεχνολογικές γνώσεις του 1930. Το αυτοκίνητο που οργανώνει όλο το σύστημα μετακίνησης στην πόλη, αποτελεί κι αυτό μια παρωχημένη έκφραση νεοτερικότητας του προηγούμενου αιώνα. Βασισμένη σε αυτές τις διαπιστώσεις, η εξέλιξη της πόλης προϋποθέτει τον απεγκλωβισμό της από τα τεχνολογικά και αισθητικά πρότυπα της πρώιμης νεοτερικότητας που την κυριαρχούν.

Οι  λιγοστοί ελεύθεροι χώροι είναι κατακερματισμένοι, δυσπρόσιτοι και ελάχιστα ελκυστικοί. Ο ελεύθερος χρόνος των κατοίκων αφιερώνεται στα νέα μεγάλα συγκροτήματα κατανάλωσης και αναψυχής, όπου η πρόσβαση γίνεται μόνο με αυτοκίνητο. Αλλά η δημιουργία νέων δρόμων οδηγεί στην κατασκευή περισσότερων εμπορικών κέντρων, στην προσέλκυση περισσότερων καταναλωτών, στην κυκλοφορία περισσότερων οχημάτων, στην κυκλοφοριακή συμφόρηση και τελικά στη σπατάλη του ελεύθερου χρόνου μέσα στο αυτοκίνητο. Είναι διαπιστωμένο…

Learning from Seoul

Για περισσότερα από 600 χρόνια, ο χείμαρρος Cheonggyecheon διέσχιζε το κέντρο της πόλης της Σεούλ, αποτελώντας χώρο παιγνιδιού, ψαρέματος ή ακόμη και πλύσης ρούχων. Στις αρχές του 20ού αιώνα η Σεούλ αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα από πλημμύρες, ενώ με την ανάπτυξη της πόλης τα νερά του χειμάρρου άρχισαν να μολύνονται. Τα προβλήματα αντιμετωπίστηκαν με μια σειρά αντιπλημμυρικών έργων τα οποία προέβλεπαν την κάλυψη του χειμάρρου. Το τέλος του Cheonggyecheon γράφτηκε κατά τη δεκαετία του 1970 όταν επάνω από την καλυμμένη κοίτη κατασκευάστηκε ένας υπερυψωμένος αυτοκινητόδρομος ταχείας κυκλοφορίας.

Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 στην Κορέα, η αναπτυσσόμενη οικολογική συνείδηση προκάλεσε τις πρώτες συζητήσεις σχετικά με το ενδεχόμενο αποκατάστασης του χειμάρρου. Το συγκεκριμένο θέμα έγινε αντικείμενο διένεξης στις δημοτικές εκλογές του 2002, όταν ένας από τους υποψηφίους το προέβαλε ως βασικό άξονα του προεκλογικού του προγράμματος. Ο συγκεκριμένος υποψήφιος επικράτησε και προχώρησε στην υλοποίηση των εξαγγελιών του.

Ο υπερυψωμένος αυτοκινητόδρομος Cheonggye –ένα ισχυρό σύμβολο νεοτερικότητας κατά τον προηγούμενο αιώνα- κατεδαφίστηκε, προκειμένου η πόλη να ανακτήσει τη χαμένη της οικολογική δομή. Η νέα μητροπολιτική κυβέρνηση της Σεούλ έκρινε ότι το έργο μπορεί να επηρεάσει δραστικά την οικονομική ανάπτυξη των γύρω περιοχών που περιλαμβάνουν κατά κύριο λόγο εμπορικές δραστηριότητες και χώρους γραφείων. Ακόμη όμως περισσότερο έκρινε ότι με τον τρόπο αυτό μπορεί να προωθήσει μια νέα ταυτότητα της πόλης, άμεσα συνδεδεμένη με την ιστορία της και να προβάλει ένα φιλικό προς το περιβάλλον, διεθνές επιχειρηματικό κέντρο.

Το έργο εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο 2005. Ένα γραμμικό πάρκο διατρέχει πλέον το κέντρο της πόλης, ανάμεσα από τους χαρακτηριστικούς πύργους της Σεούλ. Πολύ σύντομα ο Cheonggyecheon κατόρθωσε όχι μόνο να προσελκύσει τους εργαζόμενους της περιοχής αλλά και να γίνει ένας από τους κύριους τουριστικούς προορισμούς της πόλης. Το υλοποιημένο έργο –συνολικής επιφάνειας 5,8 χλμ. είχε 10.000.000 επισκέπτες σε δύο μόλις μήνες. Η ζήτηση για γραφειακούς χώρους στην περιοχή είναι μεγαλύτερη από ποτέ και ήδη πολλές πόλεις της Κορέας έχουν αρχίσει να μελετούν αντίστοιχα προγράμματα.

Θα μας προβληματίσει άραγε η απόφαση της Σεούλ;

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s