«Ένα μίξερ Ανατολής και Δύσης»

Ο Εντγκάρ Μορέν ακτινογραφεί τη Θεσσαλονίκη μέσα από την ιστορία της οικογένειάς του

Μανώλης Πιμπλής, Τα Νέα, 6-8 Ιανουαρίου 2012

Η Θεσσαλονίκη από τον 16ο μέχρι τον 19ο αιώνα υποδέχθηκε Εβραίους από διαφορετικά μέρη της Ευρώπης, που πάντοτε στο τέλος ενσωματώνονταν στον ισπανικό – καστιλιάνικο – κανόνα, που είχε επικρατήσει και στην αρχή ανάμεσα στις διάφορες εβραϊκές ομάδες της Ιβηρικής. Ενα όμως από τα πιο σημαντικά κύματα νεοφερμένων που έμελλε να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην πόλη, ήταν οι λεγόμενοι Λιβορνέζοι. Οι Εβραίοι δηλαδή από το Λιβόρνο, που εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη στα τέλη του 18ου αιώνα. Εφερναν νέα ήθη γιατί ήταν διαποτισμένοι από τον κοσμικό τρόπο σκέψης που αναπτύχθηκε στην Τοσκάνη εκείνη την εποχή. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Πέτρος Λεοπόλδος, πεφωτισμένος μέγας δούκας της Τοσκάνης, είναι ο πρώτος ευρωπαίος ηγέτης που καταργεί τη θανατική ποινή, επηρεασμένος από το «Περί εγκλημάτων και ποινών», έργο που – όχι τυχαία – ο Τσεζάρε Μπεκαρία δημοσίευσε το 1764 στο Λιβόρνο.

Οι Λιβορνέζοι, γράφει ο Εντγκάρ Μορέν, που πολιτογραφήθηκαν Ιταλοί μετά την ενοποίηση της Ιταλικής Χερσονήσου, μπορούσαν και διέφευγαν από τον έλεγχο τόσο του τουρκικού κράτους όσο και της εβραϊκής διοίκησης και αντίστοιχων φόρων που επέβαλλαν και οι δύο στους πολίτες. «Επωφελούμενοι από την ασυλία τους απέναντι στη ραβινική εξουσία και από την οικονομικά προνομιακή θέση τους θα προκαλέσουν τη διείσδυση της σύγχρονης κοσμικής, τεχνικής και οικονομικής Δύσης στη σεφαρδίτικη Θεσσαλονίκη», υπογραμμίζει.
Αυτοί οι περίπου 2.000 Λιβορνέζοι της Θεσσαλονίκης φορούν ευρωπαϊκά ρούχα, ξυρίζουν το πιγούνι τους, στέλνουν τα παιδιά τους να μορφωθούν στην Τοσκάνη. Πιο πλούσια και νεωτεριστική από τις μεγάλες λιβορνέζικες οικογένειες είναι οι Αλατίνι που έφεραν τις νέες βιομηχανίες. Ακολουθούν τρεις – τέσσερις ακόμα, ανάμεσά τους και οι Μοδιάνο που ίδρυσαν τις σύγχρονες τράπεζες. Οι οικογένειες αυτές που εγκατέστησαν και συγγενικούς δεσμούς μέσω γάμων, συγκρότησαν μια νέα εξουσία.
Η μεγαλύτερη προσωπικότητα από όλες, λέει ο Εντγκάρ Μορέν, ήταν ο Μωύς Αλατίνι. Ο πατέρας του, Λαζάρ, είχε ιδρύσει στη Θεσσαλονίκη (το 1796) τον εμπορικό οίκο Αλατίνι και Μοδιάνο με γραφεία σε όλη την Ευρώπη. Ο Μωύς γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1809, σπούδασε γιατρός και άσκησε το επάγγελμά του στη Φλωρεντία, μέχρι που ο θάνατος του πατέρα του, το 1834, τον έφερε πίσω στη Θεσσαλονίκη για να αναλάβει την επιχείρηση.
Ανέπτυξε την εξαγωγή σιτηρών από τη Μακεδονία προς την Ιταλία και έφερε τη βιομηχανική επανάσταση στη Θεσσαλονίκη κατασκευάζοντας μύλους, κεραμοποιία, ζυθοποιία, καπνεργοστάσιο. Παράλληλα ίδρυσε ο ίδιος ή ενθάρρυνε την ίδρυση κοσμικών σχολείων και εφημερίδων, αλλά για λόγους ισορροπίας με τη ραβινική εξουσία χρηματοδότησε και θρησκευτικά έργα. Απέκτησε και έλληνες συνεργάτες, ενώ παρείχε και επιχορηγήσεις για την ανέγερση ελληνικών σχολείων.
Οπως γράφει χαρακτηριστικά ο Εντγκάρ Μορέν, όταν ο Μωύς Αλατίνι πέθανε το 1882, «είχε ήδη επιτελέσει μια ήρεμη επανάσταση: συνέβαλε στην εισαγωγή, ταυτόχρονα, του δυτικού 18ου και 19ου αιώνα στη Θεσσαλονίκη».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s